بيمارستانها، فرقهاي بود به رهبري گي مونپليهاي (متوفا 1208) كه درحدود سال 1145 بيمارستاني را در مونپليه وقف روحالقدس كرد. راهباني كه در آنجا كار ميكردند پيرو قانون اوگوستيني بودند. اينوكنتيوس سوم (پاپ 1198 ـ 1216) در سال 1198 اين سازمان را تقديس كرد. اُفا، شاه مرسيانها (متوفا 796) در رم در نزديكي واتيكان يك كسنودوكيوم تأسيس كرد.1 همچنين كليسايي را به روحالقدس اهدا كرده بود. در سال 1204 اينوكنتيوس سوم، گي مونپليهاي را به رم فرا خواند و بهاو دستور داد بنياد اُفا را بهنام سانتا ماريا در ساسيّـا بازسازي كند، يعني در ساكسوني، بر مبناي بنياد قديمي اُفا.2 گي بهزودي نام آن را به سانتو اسپيريتو در ساسيّا (روحالقدس در ساكسون) تغيير داد و مقدر بود تحت اين نام يكي از بزرگترين بيمارستانهاي جهان شود. پاپهاي بعدي بر وسعت بيمارستان افزودند و امروز برجستهترين بيمارستان رم شده است. آيا اين بيمارستان به دليل ايجاد آن به فرمان يك شاه انگليسي سان اسپيريتو ناميده شده يا بهخاطر بيمارستان راهبان مونپليه كه آن نيز وقف روحالقدس شده بود؟ آيا در پايان سدهٴ هشتم تأسيس شده يا در آغاز سدهٴ سيزدهم؟ سان اسپيريتو بههيچ روي نخستين بيمارستان رم نبود، ولي پيشينيان خود را كاملاً تحتالشعاع قرار داد و براي سراسر اروپا سرمشق شد. بيمارستانهايي بهنام روحالقدس در همه جا پديد آمد.
هتل ديُوي پاريس هم، كه قرنها برجستهترين بيمارستان پاريس و سراسر فرانسه بود، داراي اهميت مشابهي است. تاريخ آن را تا سدهٴ نهم يا حتي سدهٴ هفتم ميتوان پيگرفت، ولي قديمترين منشور موجود آن از سال 1157 است. در پايان سدهٴ دوازدهم از نو ساخته شد.
بيمارستانها و مسافرخانههاي ديگر در سدههاي سيزدهم و چهاردهم ايجاد گرديد، به ويژه كنزـ وينت كه بهفرمان سن لويي در سال 1260 براي صدها نابينا تأسيس شد و نخستين